Άνθρωπος και σκύλος ενάντια στις φόλες

Το Μάρτιο του 2014 δημιουργήθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα δύο Ομάδες Σκύλων για την ανίχνευση δηλητηριασμένων δολωμάτων στην ύπαιθρο, στην Κεντρική Ελλάδα και τη Θράκη. Ο στόχος τους είναι ο έλεγχος και ο έγκαιρος καθαρισμός της υπαίθρου από δηλητηριασμένα δολώματα και ζώα που μπορούν να προκαλέσουν επιπλέον δηλητηριάσεις. Την περασμένη χρονιά, οι ομάδες πραγματοποίησαν περιπολίες σε περιοχές που χρησιμοποιεί τακτικά ο Ασπροπάρης και τα άλλα δυο είδη γυπών, το Όρνιο και ο Μαυρόγυπας, πτωματοφάγα ζώα κατ’εξοχήν εκτεθειμένα στον κίνδυνο της φόλας.

Ο σκληρός απολογισμός για το 2014: σε 19 περιπολίες βρέθηκαν 26 νεκρά ζώα τα οποία ταυτοποιήθηκαν ως δηλητηριασμένα. Τα πιο κοινά είδη που βρέθηκαν νεκρά ήταν σκυλιά (τσοπανόσκυλα ή/και κυνηγόσκυλα), με 21 θανάτους (80% των ευρημάτων) και αμέσως μετά αλεπούδες με τέσσερις θανάτους (15% των ευρημάτων).

Σε ορισμένα περιστατικά, εντοπίστηκαν και τα δηλητηριασμένα δολώματα, συνήθως ένα κομμάτι κρέας εμποτισμένο με δηλητήριο. Από τα πρώτα τοξικολογικά αποτελέσματα των εργαστηρίων όπου εστάλησαν τα δείγματα, έχουν αναγνωριστεί τρεις δραστικές ουσίες: το Εndosulfan, το Carbofuran (και τα δύο απαγορευμένα στην Ελλάδα) και το Methomyl. Το Endosulfan είναι παγκοσμίως απαγορευμένο φυτοφάρμακο-δηλητήριο, εξαιρετικά τοξικό για τον άνθρωπο (ενοχοποείται για τραγικές επιπτώσεις και μεταλλάξεις όπου έχει χρησιμοποιηθεί στις καλλιέργειες). Οι κύριοι λόγοι χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων πιθανότατα ήταν οι εξής: εξόντωση αλεπούς ή λύκου, έλεγχος των αδέσποτων σκύλων και προσωπικές αντιδικίες μεταξύ βοσκών ή/και κυνηγών.

Οι Ομάδες Σκύλων, με την πρωτοποριακή αυτή δράση πρόληψης, συμβάλλουν στην ανάδειξη του προβλήματος της παράνομης χρήσης των δηλητηριασμένων δολωμάτων. Με τον έγκαιρο εντοπισμό της πηγής της δηλητηρίασης, έχουν πιθανώς σώσει πολλά πτωματοφάγα ζώα από ένα βέβαιο θάνατο, μεταξύ άλλων και του παγκοσμίως απειλούμενου Ασπροπάρη.

Ένας χρόνος δουλειάς με τον Κίκο: σύμμαχοι ενάντια στις φόλες

Η Έλας Κρετ, συντονίστρια της ομάδας ανίχνευση δηλητηριασμένων δολωμάτων της Θράκης στην περιβαλλοντική οργάνωση WWF Ελλάς, μοιράζεται την εμπειρία της που αποκόμισε τον τελευταίο χρόνο μαζί με τον Κίκο, τον ειδικά εκπαιδευμένο σκύλο, που εντοπίζει δηλητηριασμένα δολώματα στην ύπαιθρο σώζοντας άγρια ζώα, κατοικίδια και αδέσποτα.

«Αν κάποιος με ρωτήσει πώς άλλαξε η ζωή μου το τελευταίο χρόνο, η απάντηση είναι απλή. Έχω αποκτήσει έναν φίλο που έχει ακριβώς τα ίδια ενδιαφέροντα με μένα: μας αρέσουν οι μακρινές βόλτες στη φύση και η παρακολούθηση της χλωρίδας και της πανίδας. (Από όλα τα ζώα, ο φίλος μου τρελαίνεται ειδικά να παρατηρεί την κίνηση της χελώνας.) Και βέβαια, είμαστε και οι δυο ενθουσιασμένοι με την κοινή δουλειά μας. Ναι, είμαστε συνάδελφοι με τον Κίκο, τον νέο τετράποδο φίλο μου!

Στη δουλειά μας στόχος μας είναι να σώσουμε σπάνια άγρια ζώα - συχνά βέβαια βοηθάμε και κατοικίδια - ψάχνοντας για δηλητηριασμένα δολώματα στην ύπαιθρο. Δουλεύουμε για τον έλεγχο και έγκαιρο καθαρισμό της υπαίθρου από τις φόλες και τα δηλητηριασμένα ζώα που μπορούν να προκαλέσουν επιπλέον δηλητηριάσεις.

Όταν ψάχνουμε για το δόλωμα, λειτουργούμε με ένα περίεργο τρόπο: κινούμαστε στο χώρο σαν «μόριο», εγώ ο «πυρήνας» και ο Κίκο το «άτομο» που περιστρέφεται γύρω μου. Ποτέ δε φεύγει μακριά μου. Οργώνουμε έτσι μεγάλες περιοχές για να βρούμε την κρυφή πηγή της δηλητηρίασης.

 


© Guy Shorock / RSPB

Τα δηλητηριασμένα δολώματα είναι κύρια απειλή και αιτία θανάτου του Ασπροπάρη και άλλων γυπών, όπως ο Μαυρόγυπας και το Όρνιο. Στην Ελλάδα ο πληθυσμός του απειλούμενου με εξαφάνιση Ασπροπάρη έχει πια απομείνει μόνο στη Θράκη, που είμαστε εμείς με τον Κίκο, και στην Κεντρική Ελλάδα, όπου υπάρχει άλλη μια ομάδα ανίχνευσης δηλητηριασμένων δολωμάτων από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία.

Παρόλο που κι ο Κίκο κι εγώ λατρεύουμε αυτό που κάνουμε, θα ευχόμασταν να μην είχαμε πολλή δουλειά. Δυστυχώς όμως, η πραγματικότητα δείχνει ότι η παράνομη χρήση των δηλητηριασμένων δολωμάτων συνεχίζει να αποτελεί μεγάλη απειλή για τα άγρια ζώα.

Μόνο το 2014, συνολικά στις δυο περιοχές που ακόμα υπάρχει ο Ασπροπάρης βρέθηκαν 26 νεκρά ζώα που ταυτοποιήθηκαν ως δηλητηριασμένα. Τα πιο κοινά είδη που βρέθηκαν νεκρά ήταν σκυλιά (τσοπανόσκυλα ή/και κυνηγόσκυλα) και αλεπούδες. Σε ορισμένα περιστατικά, εντοπίστηκαν και τα δηλητηριασμένα δολώματα, που στις περισσότερες περιπτώσεις ήταν ένα κομμάτι κρέας εμποτισμένο με δηλητήριο. Οι κύριοι λόγοι χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων πιθανότατα ήταν η εξόντωση αλεπούς ή λύκου, εξόντωση αδέσποτων σκύλων ή και προσωπικές αντιδικίες μεταξύ βοσκών ή και κυνηγών. Από τα πρώτα τοξικολογικά αποτελέσματα που στείλαμε στα εργαστήρια για ανάλυση, έχουν αναγνωριστεί τρεις δραστικές ουσίες: το Εndosulfan, το Carbofuran και το Methomyl. Τα δυο πρώτα είναι πανίσχυρα φυτοφάρμακα-δηλητήρια, απαγορευμένα στην Ελλάδα. Το Endosulfan έχει απαγορευτεί παγκοσμίως, γιατί ενοχοποιείται για τραγικές επιπτώσεις και μεταλλάξεις στον άνθρωπο.

Με τον Κίκο, είμαστε περήφανοι που παίρνουμε μέρος σε μια τόσο πρωτοποριακή δράση πρόληψης, που συμβάλει στην ανάδειξη της έκτασης της παράνομης χρήσης των δηλητηριασμένων δολωμάτων στην Ελλάδα. Ακόμα κι αν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα τόσο άσχημο έγκλημα ενάντια στη φύση, κάθε αποστολή μας δίνει κουράγιο: είμαστε σίγουροι ότι έχουμε σώσει πολλά ζώα-καθαριστές της φύσης, όπως οι γύπες, και έχουμε σταματήσει το θανατηφόρο κύκλο από το να απλωθεί κι άλλο, πολλές φορές κοντά στις περιοχές του Ασπροπάρη».